Η Επικρατηση των Ατμοπλοιων (1901-1911)

<< Από τα Ιστία στον Ατμό (1873-1900) Ναυτιλία και Πόλεμοι (1912-1918) >>

 

Στην αρχή του νέου αιώνα, η προσπάθεια των Ελλήνων να κερδίσουν το μεγάλο στοίχημα της μετάβασης της εμπορικής ναυτιλίας από τα ιστία στον ατμό είχε ήδη παρουσιάσει τα πρώτα θετικά αποτελέσματα. Η συνολική μεταφορική ικανότητα των ατμοπλοίων τους είχε σχεδόν εξισωθεί με αυτή των ιστιοφόρων και όλα έδειχναν ότι η επικράτηση του ατμού δεν θα αργούσε.

Ο δυναμισμός με τον οποίo εξελισσόταν η ατμήρης ναυτιλία είχε ενισχύσει αποφασιστικά το κύρος και κατ’ επέκταση την οικονομία πολλών νησιών της Ελλάδος, κυρίως της Σύρου, της Κεφαλληνίας, της Ιθάκης και της ραγδαία ανερχόμενης στον τομέα αυτό Άνδρου. Εκτός όμως από τα νησιά, ιδιαίτερα ωφελημένος ήταν και ο Πειραιάς, ο οποίος χάρη στην ατμοπλοϊκή δραστηριότητα των δύο τελευταίων δεκαετιών του 19ου αιώνα γνώριζε την καταξίωσή του ως το σπουδαιότερο βιομηχανικό, εμπορικό και διαμετακομιστικό κέντρο της χώρας. Η ταχύρυθμη ανάπτυξη του Πειραιά και η σημασία που απέκτησε για την πραγματοποίηση του μεταφορικού έργου προς και από όλα τα σημεία της ελληνικής επικράτειας -να σημειώσουμε ότι το οδικό αλλά και το σιδηροδρομικό δίκτυο βρίσκονταν ακόμα σε πρώιμη κατάσταση- συνέβαλε στην εξέλιξη της πρωτεύουσας της χώρας, της Αθήνας.

Από μια άλλη σκοπιά, η επιχειρηματική επιτυχία των ατμοπλοίων και τα κέρδη που έφερναν στους πλοιοκτήτες τους, είχαν ως αποτέλεσμα όλο και περισσότεροι Έλληνες να επενδύουν στον εξωστρεφή αυτό κλάδο της οικονομίας. Με επίκεντρο την Ερμούπολη της Σύρου, κορυφαίο εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα και κοιτίδα της ελληνικής ατμήρους ναυτιλίας -εξαιτίας του γεγονότος ότι εκεί ιδρύθηκε και λειτούργησε η πρώτη ελληνική ατμοπλοϊκή επιχείρηση- δημιουργήθηκαν πρωτοποριακοί επιχειρηματικοί συνασπισμοί με τη συμμετοχή μεγάλου αριθμού επενδυτών, οι οποίοι προέρχονταν από διάφορους κλάδους της επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα σχήματα αυτά παρουσίασε η συμμετοχή ναυτικών, κυρίως πλοιάρχων, οι οποίοι στις περισσότερες περιπτώσεις αναλάμβαναν και την πλοιαρχία του ατμοπλοίου. Το αποτέλεσμα ήταν θετικό για όλους. Οι επενδυτές πραγματοποίησαν σημαντικά κέρδη, με τα οποία ενίσχυσαν όχι μόνο την προσωπική οικονομική τους κατάσταση αλλά και τις χερσαίες επιχειρήσεις τους. Από την άλλη πλευρά, η λειτουργία αυτών των συνασπισμών βοήθησε πολλούς άξιους πλοιάρχους να εξελιχθούν σταδιακά σε μεγάλους εφοπλιστές.

Με την πάροδο των ετών, όλο και περισσότεροι Έλληνες κατάφεραν να αποκτήσουν ατμόπλοια, τα οποία λόγω της προχωρημένης ηλικίας τους είχαν πολύ χαμηλότερο κόστος κτήσεως.

Ωστόσο, η εξέλιξη της ελληνικής ναυτιλίας άρχισε να αντιμετωπίζει δυσκολίες στην καθημερινότητά της όταν βρέθηκε στο στόχαστρο άλλων ναυτιλιακών δυνάμεων, οι περισσότερες από τις οποίες στηρίζονταν από τις κυβερνήσεις των κρατών τους. Παρά την ισχυρή τους θέση, προβληματίστηκαν από την παρουσία ενός δυναμικά ανερχόμενου ανταγωνιστή. Έτσι, οι πιέσεις που ασκήθηκαν από τους ξένους, ιδιαίτερα γύρω από θέματα που αφορούσαν την ασφαλιστική κάλυψη των πλοίων και την εκπαίδευση των ναυτικών, άρχισαν να γίνονται έντονες.

Η ανάγκη επείγουσας αντιμετώπισης των ζητημάτων που αφορούσαν τη λειτουργία της εμπορικής ναυτιλίας ενεργοποίησε τη διοίκηση του Εμπορικού Συλλόγου Ερμουπόλεως, πολλά από τα μέλη του οποίου είχαν επενδύσει σημαντικά κεφάλαια στην αγορά ατμοπλοίων. Με υπόμνημα το οποίο υπέβαλαν τον Απρίλιο του 1901, ζήτησαν την ανάληψη πρωτοβουλίας από το Δήμο για τη συγκρότηση Ναυτικού Συνεδρίου στην Ερμούπολη. Το Δημοτικό Συμβούλιο υιοθέτησε την πρόταση και τελικά το συνέδριο πραγματοποιήθηκε την 1η Σεπτεμβρίου 1902.

Πολλά ζωτικά θέματα αναπτύχθηκαν στη διάρκεια των εργασιών του. Μεταξύ αυτών, τα σημαντικότερα ήταν η ίδρυση ειδικών σχολών για την επιμόρφωση εμποροπλοιάρχων και μηχανικών, ικανών να διευθύνουν ατμόπλοια μεγάλης χωρητικότητας, η θέσπιση και η εφαρμογή νόμου περί ναυτικής υποθήκης, η ίδρυση Ναυτικής Τράπεζας, η δημιουργία του κατάλληλου πλαισίου για τη λειτουργία Ναυτικής Ασφάλειας και η δυνατότητα κατασκευής ατμοπλοίων στην Ελλάδα με την ενίσχυση του Κράτους.

Η πραγματοποίηση του Συνεδρίου δεν κατάφερε να προκαλέσει το ενδιαφέρον της πολιτείας και έτσι οι εφοπλιστές εξακολούθησαν να αναπτύσσουν πρωτοβουλίες χωρίς να περιμένουν την ελάχιστη κρατική στήριξη, γεγονός το οποίο μακροπρόθεσμα τους ωφέλησε, αφού συνήθισαν να αντιμετωπίζουν τις όποιες αντιξοότητες με τις δικές τους δυνάμεις. Με σύμμαχο τη ναυλαγορά, αλλά και την ακράδαντη πίστη τους στη θάλασσα, συνέχισαν το δρόμο της ανάπτυξης. Επιδεικνύοντας όλο και μεγαλύτερη εξωστρέφεια, επέκτειναν και διεύρυναν τους προσανατολισμούς τους. Τα πρώτα ελληνικά ατμόπλοια άρχισαν να διέρχονται τη διώρυγα του Σουέζ, ενώ για πρώτη φορά ξεκίνησαν να πραγματοποιούν ταξίδια τόσο στον Ινδικό όσο και στον Ειρηνικό Ωκεανό.

Μέσα σε μία δεκαετία, οι Έλληνες ανέλαβαν εξαιρετικές επιχειρηματικές πρωτοβουλίες που περιλάμβαναν, μεταξύ άλλων, τη ναυπήγηση 55 ατμοπλοίων και την αγορά άλλων 250 μεταχειρισμένων. Ως αποτέλεσμα, η δύναμη της ατμήρους ναυτιλίας των Ελλήνων στο τέλος του Δεκεμβρίου του 1911 έφτασε τα 350 ατμόπλοια.  

Σε όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου, πολλοί παραδοσιακοί καραβοκυραίοι εξελίχθηκαν σε εφοπλιστές στο χώρο της ατμήρους ναυτιλίας. Ένας από αυτούς μάλιστα, ο ανδριώτης πλοίαρχος Δημήτριος Μωραΐτης, προχώρησε ένα βήμα παραπάνω, παραλαμβάνοντας από βρετανικά ναυπηγεία το 1907 το πρώτο ελληνικό υπερωκεάνιο. Την πρωτοβουλία του ακολούθησαν το 1909 και οι τέσσερις γιοι τού Ανδρέα Εμπειρίκου, δίνοντας ακόμα μεγαλύτερη ώθηση στη δημιουργία μιας αξιόλογης ελληνικής υπερωκεανίου γραμμής, η λειτουργία της οποίας προσέφερε ανεκτίμητα ωφέλη στη χώρα και κυρίως στον εθνικά ευαίσθητο τότε τομέα της μετανάστευσης.

Η συγκεριμένη όμως δεκαετία χαρακτηρίστηκε από τη δημιουργική παρουσία και το έργο μιας σπουδαίας προσωπικότητας, του Επαμεινώνδα Κ. Εμπειρίκου, που σε όλη του τη σταδιοδρομία μόχθησε για την προαγωγή των συμφερόντων της ελληνικής ναυτιλίας από τη θέση του ως πολιτευτής, βουλευτής και υπουργός επί των Ναυτικών από το 1908 έως το 1909. Ήταν εκείνος που διέγνωσε εξαρχής την ανάγκη θέσπισης νόμου για τη ναυτική υποθήκη, που τελικά συντάχθηκε στη διάρκεια της υπουργικής του θητείας και ψηφίστηκε το 1910. Ο Εμπειρίκος πρωτοστάτησε επίσης στη συμμετοχή της Ελλάδος στην περίφημη Ναυτική Έκθεση του Μπορντώ το 1907, η οποία πραγματοποιήθηκε με σκοπό να προβληθούν τα επιτεύγματα όλων των ναυτικών κρατών από την εποχή της εφαρμογής του ατμού. Υπήρξε, τέλος, ένας εκ των συνιδρυτών της Τραπέζης Αθηνών το 1893, η οποία χρηματοδότησε την αγορά αρκετών ελληνικών ατμοπλοίων, ακόμα και πριν τη θέσπιση του νόμου περί ναυτικής υποθήκης.

Στα τέλη του 1911 οι εξελίξεις σε μια Ελλάδα που άλλαζε ήταν ραγδαίες. Ο ρόλος της ναυτιλίας θα αποδεικνυόταν κρίσιμος όσο και αποφασιστικός. Είχε φθάσει η ώρα να αντιληφθούν όλοι οι πολιτικοί ηγέτες της χώρας την ανεκτίμητη για το Έθνος αξία του κλάδου, και ιδιαίτερα ο άνθρωπος που έμελλε να αλλάξει την πορεία του τόπου, ο Ελευθέριος Βενιζέλος.

« Από τα Ιστία στον Ατμό (1873-1900) Ναυτιλία και Πόλεμοι (1912-1918) »
 All works

Επικοινωνία

Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας είτε μέσω email είτε συμπληρώνοντας τη φόρμα επικοινωνίας.

Call Us
ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ
Say Hello
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.